kop1

Gehechtheid en seksualiteit

 

 denkenOns kind is misbruikt. Wat nu?
Ons kind wordt misbruikt en niemand luistert!
Ons kind wordt beschuldigd.En dan?

 

 

Vanuit onze praktijkervaring ontdekten wij dat de signalen rondom gehechtheid en de signalen  seksueel misbruik vrij dicht bij elkaar liggen. Zo dicht dat dit ook zeer eenvoudig kan leiden tot misverstanden en verkeerd inschatten van ontstane situaties. Dit vindt plaats zowel door de deskundigen als door de praktijk.
Wij bezochten diverse symposia met het thema seksueel misbruik bij en door mensen met een verstandelijke beperking. Wij zijn geschrokken van de reacties van de deelnemers op  de verhalen van de deskundigen, die zo'n dag leidden. Verhalen die tot herkenning kunnen leiden, maar ook tot het nemen van te snelle conclusies.
Het besef dat gehechtheidssignalen zo dicht bij die van de signalen seksueel van misbruik liggen, roept ongewild veel spanning op. En vooral wanneer we ervaren hoe weinig begeleiders nog geschoold zijn.  Dat is  nauwelijks  te begrijpen, gezien het grote aantal mensen met een verstandelijke beperking die bij elkaar wonen. Dan moet er toch sprake van goede scholing zijn?

De ervaringen die wij opdeden naar aanleiding van de contacten die wij met ouders en deskundigen  hebben gehad; de vele misverstanden, die zomaar kunnen ontstaan, wanneer er geen sprake van voldoende deskundigheid is binnen de zorginstelling, dringen dan pas goed tot je door.
We kennen ook de verhalen van ouders die na een beschuldiging van vermeend misbruik door hun kind, buitengesloten worden  Ouders die volledig aan hun lot worden overgelaten en er alleen voor komen te staan.
Het onderwerp relaties en seksualiteit blijft helaas nog een moeilijk te bespreken onderwerp binnen de zorg. Vreemd, omdat het juist bijzonder veel voorkomt.

  Enkele voorbeelden:
Een (pleeg-)moeder vertelde ons dat haar zoon als jong kind vaak mishandeld is geweest. Zij vermoedde dat er ook sprake kon zijn geweest van misbruik. Vanwege de mishandelingen en de angst voor straf, liet hij snel schuldig gedrag zien op het moment dat hij ergens meende van beschuldigd te worden. Hoe klein dit  ook was. Zijn ouders leerden zijn gedrag door de jaren heen te begrijpen.
Op een kwaad moment werd hun zoon beschuldigd van misbruik. Men sprak hem hierop aan en hij liet direct schuldig gedrag zien. Althans dat leek zo. Zijn gedrag en zijn achtergrond droegen er toe bij dat men hem snel aanwees als een mogelijke dader.  Hij werd ook als zodanig behandeld.
De aandacht ging volledig uit naar het vermeende slachtoffer. Helaas werden zijn ouders ook overal buitengehouden en vond er geen overleg met hen plaats en zo konden zij zijn gedrag niet helpen vertalen. Na verloop van tijd bleek dat er sprake was van een uit de hand gelopen ruzie tussen diverse bewoners, waarbij de boosheid gericht werd op hun zoon. Het misbruik had dus niet eens plaatsgevonden! Hun zoon werd hierdoor wel slachtoffer. Hulp kreeg hij echter niet.  Zakenkundige begeleiding bleef uit. Men liet hem aan zijn lot over. Er is er een grote terugval in zijn gedrag ontstaan. Uiteindelijk was er jaren therapie nodig om hem te laten herstellen.

 Een andere ouder kreeg te maken met maar liefst vier beschuldigingen binnen een jaar van vermeend misbruik door haar zoon .
Pas nadat zij een advocaat in de arm wilde nemen, wijzigden men van gedachten met : 'Het viel allemaal wel mee'.  Bij navraag bleek dat het in een geval om een 'met wederzijdse instemming gegeven kusje' ging. Dit vond overdag plaats en voor zijn  woning.
In een andere situatie vond een begeleider dat dit de manier was om betreffende cliënt een lesje te leren.   

Tijdens ons nazorgwerk (vrijwilligers) bij Nerva ontdekten we dat dit vaker voorkwam. Ook vernamen we dat oude ervaringen van vormen van misbruik door het kind, jongens of meisjes, geplaatst werden in het heden. Dit heeft nogal eens geleid tot misverstanden, verkeerde diagnoses en onterechte beschuldigingen. Beschuldigingen die soms vaders en broers betroffen, maar ook de moeders of zussen!
Navraag bij diverse deskundigen die zich met het onderwerp misbruik bezig houden, zoals Ellen Suykerbuyk en Erik Bosch, Sietske Dijkstra en Anneke Vinke, bevestigen dit.
Ellen en Erik wijdden aan het onderwerp gehechtheid en seksueel misbruik een hoofdstuk in hun boek ‘Seksueel misbruik bij mensen met een verstandelijke beperking'.
Sietske deed onderzoek naar mannen die als kind seksueel misbruikt zijn en beschreef dit in haar boek: ‘Bij stukjes en beetjes' .
Nico van Oosten (Movisie) ontwikkelde het Vlaggensysteem en er volgden onderzoeken op het gebied van grensoverschrijdend gedrag en seksueel misbruik.

 Andere voorbeelden van ouders 

  • ‘De rijke schakering aan gevoelens die een beschuldiging van misbruik oproepen zijn ons zeker bekend: afschuw, ongeloof, woede, ontkenning, verdriet, boosheid, kwetsbaarheid, agressie, twijfel, eenzaamheid en angst. Maar ook intuïtief weten wij als ouders wat de waarheid is. Soms wordt dat wel overdekt door twijfel en ongeloof. Buiten al deze gevoelsmatigheden gaat het leven van alledag gewoon door en moeten we handelen zoals wij denken dat goed is . Weer op onze intuïtie vertrouwen. Het hoofd erbij houden'....
  • 'Ons kind wordt al enige tijd misbruikt. Men neemt ons niet serieus en spreekt over een visieverschil. Wat is die visie dan? Er wordt niet met ons gepraat. We raadpleegden deskundigen. Onze zorg wordt gedeeld.  We zien het dus goed. De trauma's stapelen zich op. Hoe kunnen wij dit een halt toeroepen? '.....
  • 'Is seksueel misbruik  toelaatbaar  in de kind en watergehandicaptenzorg?' ....
    Deze vraag stelde een hulpverlener aan een zorgaanbieder.
  • 'Onze zoon staat onverwacht voor onze deur. Hij is verward en tussen de regels door begrijpen wij dat zijn begeleiders hem seksueel getinte vragen stellen. We nemen contact op met de leidinggevende en deze stelt direct een intern onderzoek in. Onze zoon vertelde de waarheid. De betreffende begeleiders krijgen een waarschuwing en blijven. Onze zoon begrijpt er niets van.
    Wij ook niet'.
  • 'Mag de privacy geschonden van iemand die niet terecht beschuldigd is?'. Vraagt een ouder, die bij herhaling geconfronteerd is dat het dossier van haar kind zonder haar medeweten aan derden is verstrekt. 
  • 'Wanneer we op bezoek zijn zien we dat de badkamerdeur open blijft staan wanneer er een bewoner gebruik van maakt. Ook maken we mee dat medebewoners zomaar een kamer inlopen; de wc deur vaak openstaat. Dat gebeurt thuis toch ook niet.
  • 'Onze zoon werd beschuldigd. De beschuldiging bleek niet terecht. Het blijft hem jaren achtervolgen'...  
  • 'Zijn onterechte meldingen van grensoverschrijdend gedrag, een middel geworden om een client over te plaatsen?'
  • ‘Als er zich wat voordoet, nemen ze je als ouder dan serieus of ben je de ouder die alleen maar voor haar kind opkomt. De ouder die in paniek is. Wordt jouw kennis over je kind naast hen neer gelegd?
  • ‘Wanneer je kind misbruikt wordt of beschuldigd van misbruik, dan wordt de wereld ineens bedreigend en onoverzichtelijk. Alle opgebouwde zekerheden vallen weg. Wie kan je kind nog vertrouwen? Het overkomt je kind, maar het overkomt ook zijn/haar ouders'....
  • ‘Je wereld staat volledig op zijn kop en met wie kun je hier over praten?'...
  • 'Ons kind wordt misbruikt en men neemt ons niet serieus!'....
  • 'Wij hoorden dat ons kind verkracht is. We wilden weten wat er gebeurd was. De hulpverlener zegt zich aan het protocol te houden, maar welke hulp krijgt ons kind dan? Waar kunnen wij terecht met onze vragen. We voelen ons niet gehoord en serieus genomen' ....
  • 'Onze zoon keert terug van een vakantie. Na 8 weken staat de politie op de stoep: hij is beschuldigd van misbruik. De politie ontdekte al snel dat het een gewone vrijage betrof van twee verliefde mensen....'
  • 'We deden aangifte van aanranding.De politie was snel klaar: ons kind zou er om hebben gevraagd vanwege haar wervende gedrag'...  
  • 'Ons kind is verhoord en zweeg en dronk ook zijn limonade niet. De verhoorder was woest en concludeerde dat wij ons kind het zwijgen hadden opgelegd. Ons kind voelde zich onveilig met de vreemde mannen om hem heen. Dan zwijgt hij sowieso wanneer er niet iemand in zijn buurt is die vertrouwd is'.
  • Aan een directeur van een zorginstelling werd de vraag gesteld of er een protocol is inzake relaties en seksualiteit tussen clienten . 'Iedereen is vrij in zijn doen en laten. Wanneer een client bij een andere client wil zijn, dan kan dat.We hebben geen protocol hiervoor', luidde het antwoord. 'Hoe kan er dan toch sprake zijn van seksueel misbruik, wanneer alles is toegestaan?'. Het werd toen heel erg stil.


 Onderzoeken
Al enkele jaren krijgt grensoverschrijdend gedrag  meer aandacht. Wij verwijzen u naar de diverse onderzoeken zoals
Beperkt weerbaar 2011 en Omringd door zorg en toch niet veilig/ 2012, Kwaliteitskader Voorkomen Seksueel Misbruik in de Jeugdzorg/ 2013 en 2015.

Verhoor:

Tot 2009 was er voor vermeende slachtoffers een protocol opgesteld. Voor vermeende daders bestond dit niet. Hiervoor vroegen wij aandacht. Inmiddels is het eerder genoemde protocol opgeheven.
 denken 2De vraag blijft bestaan: 'Wat gaat er nu plaatsvinden naar aanleiding van het genomen besluit? Betekent dit dan dat vermeende slachtoffers met een verstandelijke beperking nu als een een niet verstandelijk beperkt persoon een verhoor moeten ondergaan en alles wat daarbij komt kijken?' 
In 2005 hebben een groep ouders samen met deskundigen dit punt ook onder de aandacht gebracht bij diverse hulpverleners en organisaties die zich met dit onderwerp bezig houden en/of mee te maken hebben, zoals: Movisie, Vilans en de diverse ouderverenigingen. Hiervoor bezochten wij ook diverse symposia en gaven workshops.
De punten die wij toen aangegeven hebben waren o.a.:

  1. Opstellen van een document met daarin de signalen en onderscheid gehechtheid en misbruik.
  2. Bevorderen deskundigheid binnen de hulpverlening en de zorgcentra
  3. Onderzoek doen naar seksueel misbruik bij mensen met een verstandelijke beperking in Nederland.

Punt 3 is inmiddels gerealiseerd.
Punt 2 krijgt meer aandacht. Alhoewel de ontwikkelingen op het gebied van deskundigheid, preventie en deskundig begeleiden binnen de zorg nog wel moeizaam gaan.
Nog te vaak horen wij dat na een incident de aandacht meer lijkt uit te gaan met ' het stil houden'  of worden er maatregelen genomen die op 'beheersing' gaan lijken i.p.v. de zorg te richten om met elkaar te kijken wat er zich werkelijk afgespeeld heeft; hoe zaken anders hadden gekund en mogelijk ook preventief gehandeld had kunnen worden etc..
Ook de deskundigheid in het werken naar een betere samenwerking met de praktijk/ familie, vraagt nog bijzonder veel aandacht. 

Zie ook: Samenwerken met de Driehoek


Ervaringen delen
Wilt u uw ervaringen delen en/of wilt u
contact met één van de hulpverleners van Atrium,
mail dan naarDit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.


  Het Vlaggensysteem
Het doel van het Vlaggensysteem is het voorkomen seksueel grensoverschrijdend gedrag onder en ten aanzien van kinderen van nul tot achttien jaar.
De methode is gericht op het vergroten van competenties van ouders, opvoeders, leerkrachten en anderen die met kinderen en jongeren werken. Zij leren seksueel (grensoverschrijdend) gedrag juist in te schatten en bespreekbaar te maken met kinderen.

Groen, geel, rood of zwart
De lijst biedt samen met een zestal criteria voor seksueel grensoverschrijdend gedrag, handvatten om het gedrag beter te duiden en te weten hoe erop te reageren als (professionele) opvoeder. Het vlaggensysteem zet deze criteria op een rij, bouwt per criterium een gradatie in en koppelt dit aan een gekleurde vlag. De groene vlag staat voor gezond seksueel gedrag. Dit kan overgaan in minder gezond experimenteergedrag of licht grensoverschrijdend gedrag met een gele vlag. De rode vlag heeft betrekking op ernstig seksueel grensoverschrijdend gedrag, en de zwarte vlag op zwaar seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Citaat/bron: MovisieMovisie

Meer info over grensoverschrijdend gedrag

 



 Documentatie
Onderstaand geven wij Onderwerps van boeken, artikelen die betrekking hebben op misbruik. De hierna vermelde sites verwijzen u verder naar reeds verschenen publicaties.

Geweld en veerkracht in gezinnen/ 2007
Sietske Dijkstra

Behandeling van seksueel misbruik bij jonge kinderen
Marieth Guelen, Frits Harinck, Sylvia van Dijk
ISBN 978 90 441 2356 2/ Garant/ 2009

Verstandelijke handicap en seksueel misbruik.
J. Douma, J. Hoekman, P.M. van den Berg.
ISBN 9789056371715/ Lemniscaat

Seksueel misbruik bij mensen met een verstandelijke handicap.
Willy van Berlo.
ISBN 90 5166 463 x/ 1995

Seksuele voorlichting aan mensen met een verstandelijke handicap: de kunst van het verstaan. 
Ellen Suykerbuyk, Erik Bosch.
ISBN 9024414350. Nelissen / 2000

Seksualiteit en relatievorming voor mensen met een verstandelijke handicap. Erik Bosch.
ISBN 9024413877. Nelissen / 1995

Begeleiding van seksueel misbruikte mensen met een verstandelijke beperking. 
Ellen Suykerbuyk, Erik Bosch.
ISBN: 90 2441685X. Nelissen / 2005

Seksueel misbruik van mensen met een verstandelijke beperking.
Erik de Belie, Carla Ivens, Joan Lesseliers, Geert van Hove (red.).
ISBN 90 3344 5301. Acco/ 2000

gebaande padenOp gebaande paden?
Ontwikkelingen in diagnostiek, hulpverlening en preventie met betrekking tot seksueel misbruik van kinderen.
H.E.M. Baartman
ISBN: 978 90 6665 1470/ SWP

Verwaarlozing: slepend, sluipend en soms definitief slopend.
Sietske Dijkstra.
Ouderschap en ouderbegeleiding, jaargang 9, nummer 2/ 2006.

Seksueel geweld en mensen met een lichamelijke handicap of chronische ziekte.
Overzicht activiteiten, producten en diensten 1985-2002.
CG-raad

In stilte gehuld. De onzichtbaarheid van lichamelijk gehandicapte slachtoffers van seksueel misbruik.
Movisie (TransAct)/ 2002

Vrijbuiters uitgebuit. 
Minderjarige jongens in de prostitutie
Lou Repetur en Jan Dirk Veenstra
ISBN 9789088501838 /Boom/ 2010
 

onderbuikVerborgen onder mijn buik.
Zorg- en hulpverlening aan zwangere vrouwen na vroeger seksueel geweld.
 A.-S. Van Parijs & P. Meurs
ISBN: 9789044120271/ Garant/ 2012

Pleegkinderen en vreemd gedrag.
M.F. Delfos.
ISBN 90 6665 377 9 . SWP uitgevers.

grensoverschrijdend gedragGrensoverschrijdend gedrag van pubers
M. Clerkx, R. de Groot, F. Prins
ISBN 9789044127201/ Garant/2011

Veiligheid in de residentiele jeugdzorg.
Van incident tot fundament: vormgeving en implementatie van beleid rond bejegening, seksualiteit en seksueel misbruik in de residentiele jeugdzorg.
M. Lammers en L. Brants.
Movisie/2010

hart 2(1)Onderzoeken:

Mensen met een verstandelijke handicap en seksueel misbruik.
Een onderzoek naar factoren die van invloed zijn op de houding van de medewerkersvan de stichting De Zijlen ten aanzien van lichamelijk contact en seksuele relaties met en van verstandelijk gehandicapten/ 2001
Sexueelmisbruik.pdf

beperkt weerbaarBeperkt weerbaar
Een onderzoek naar seksueel geweld bij mensen met een lichamelijke, zintuiglijke of verstandelijke beperking.
Auteurs: W. van Berlo, S. de Haas, N. van Oosten, L. van Dijk, L. Brants, S. Tpnnon, P. Storms.

omringd door zorgOmringd door zorg en toch niet veilig.
Comissie Samson
ISBN 9789461053251/ Boom/ 2012

Kwetsbaarheid overbrugd.
Een verkennend praktijkonderzoek naar de zorgbehoeften van clienten met een licht verstandelijke beperking en hun kinderen in de vrouwenopvang.
Esther de Jongh
ISBN 978908134. Avans hogeschool/ 2010

Het effect van de groepsbehandeling ‘Relationele en Seksuele vorming’ op jeugdigen met een lichte verstandelijke beperking.
Scriptie Gabriëlle Mercera voor haar studie Kinder- en Jeugdpsychologie aan de Tilburg University.

sosSOS, snelle opvang bij seksueel misbruik van mensen met een verstandelijke beperking.
Aafke Scharloo, Simone Ebbers, Martine Spijker.
ISBN 978036803274/ BSL/ 2013

vlaggensysteemVlaggensysteem
Sensoa i.s.m. Movisie
ISBN 9789044131239/ Garant uitgevers/ 2016 (herziene versie)

Praten over seks. Methode voor het ondersteunen van mensen met een verstandelijke beperking bij hun seksuele ontwikkeling: Begeleidersboek
Paulien van Doorn en Anja Janssen
ISBN: 9789044119404/ Garant /2008

Praten over seks. Methode voor het ondersteunen van mensen met een verstandelijke beperking bij hun seksuele ontwikkeling:  Werkmap
Paulien van Doorn en Anja Janssen
ISBN: 9789044119718/ Garant /2008

 

hart 2(1)Kinderboeken

 

sjonnieDaar zwemt Sjonnie
Danielle Steggink
ISBN: 9789085606628/ SWP/2014

 Blijf van mij af!  (jongens).
M.F. Delfos.
ISBN 90 755 64 414/ SWP

 Blijf van mij af! (meisjes).
M.F. Delfos
ISBN 97 890 7556 441 9/ SWP

 Dat nare gevoel.
M.F. Delfos
ISBN 978 907556 4266/ SWP

 Het is niet leuk.
M.F. Delfos
ISBN 978 90 7556 4532/ SWP

 Aap en Schaap
Reinalda Kerseboom
ISBN: 978 90 8560 523 2/ Niòo kinderboeken/2007

boek voorkant Sofietje kikker
Sofietje en het geheim van de kikker

Erik Bosch
www.even-naar-sofietje.nl

Voorkant boek Sofietje 2 web
Sofietje en de suikerbuikjes

Erik Bosch
www.even-naar-sofietje.nl

 


 

hart 2(1)Enkele websites:

 



 Vertrouwen

Vertrouwen geven
Is vertrouwen krijgen
Soms ook niet.
 
 
Vertrouwen geven
En geschonden vertrouwen
Soms gaan ze samen
 

Vertrouwen geven
Welke geschonden wordt
Geeft een niet te beschrijven pijn
 

Vertrouwen geven
Ik blijf gewoon hopen
Dat ik dat vertrouwen krijg
 

Ik blijf vertrouwen geven
Omdat het zo bij mij past.