kop1

Gehechtheid, depressie en zelfdoding

 verdriet Soms voel je je neerslachtig, heb je nergens zin in, ben je verdrietig. Meestal gaat dat ook weer voorbij. Wanneer deze gevoelens langer blijven aanhouden bestaat de kans dat er sprake is van een depressie en is het raadzaam een arts te raadplegen. Depressie kan leiden tot de wens om niet verder te willen leven.

 


De wens om niet meer verder te willen leven is een onderwerp waar nog veel taboe op rust. Zelfmoord komt veel voor en is een niet te verwaarlozen doodsoorzaak. Het is zeker niet leeftijdsgebonden, het betreft ook jonge kinderen.
Het CBS geeft aan dat in Nederland 1.600 mensen per jaar zelfmoord plegen. Daarnaast zijn er ruim 400.000 mensen die zelfmoord overwegen. Bijna een kwart daarvan onderneemt ook daadwerkelijk een poging.

Depressie, zelfbeschadiging en zelfmoord komen dus ook voor bij mensen met hechtingsproblemen, borderline e.a..
Ook bij mensen met een verstandelijke beperking komt veel zelfverwondingsgedrag voor. Gesproken wordt over 30 -40%. Een percentage dat hoger ligt dan bij niet- verstandelijk beperkte mensen.
Bij mensen met een ernstige vorm van verstandelijke beperking komt zelfbeschadiging vaker voor dan bij mensen van een hoger niveau met een verstandelijke beperking.
Of er onderzoek gedaan is bij mensen met een verstandelijke beperking in combinatie met gehechtheid en depressie, zelfverwonding of zelfmoord, is ons niet bekend.
Het onderwerp willen wij  wel extra onder uw aandacht brengen, mede omdat er al gepubliceerd is over gehechteheid in combinatie met zelfbeschadiging.


Wat is zelfbeschadiging?

Zelfbeschadiging is het  bewust beschadigen van lichaamsweefsel. De agressie is op zichzelf gericht. Zelfbeschadiging kan verslavend zijn. Soms gaat zelfbeschadiging zover dat het leidt tot fatale gevolgen. Er zijn ook andere termen die men gebruikt voor zelfbeschadiging, zoals zelfverwonding, automutilatie, zelfverminking, of zelfdestructief gedrag.

Zelfbeschadigingen zijn veelal vormen van uitingen, zoals:

  • uitingen van pijn door een lichamelijke oorzaak
  • een bijwerking van het gebruik van bepaalde medicijnen
  • een uiting van angst, frustratie en woede
  • een uiting van een vraag om aandacht
  • één van de symptomen van een psychische stoornis, waaronder borderline; onveilige hechting; ernstige (jeugd-)trauma's vallen
  • een uiting om gevoelens van spanning te verminderen
  • een uiting als zelfbestraffing
  • een uiting om het eigen lichaam weer te kunnen voelen
  • een uiting tot het verdrijven van eenzaamheid en innerlijke leegte
  • een uiting dat kan ontstaan vanuit een psychose

Op de trefwoorden: zelfbeschadiging, zelfverwonding, zelfverminking, automutilatie en zelfdestructief gedrag vindt u veel informatie op internet over dit onderwerp.

 Een voorbeeld

Een moeder vertelt: 'Mijn zoon is vaak verdrietig. Hij kan niet goed onder woorden brengen waarom. Zijn emotionele niveau ligt laag. Soms is hij erg handboos, wat ook een uitingsvorm is van wat hij voelt. Hij is ook vaak in de war. Nauwelijks toegankelijk. Ook praat hij  wel eens over niet meer willen leven. Schreeuwt soms hard: ‘Wat heb ik voor een leven, mam'. Voegt hier soms aan toe: ‘Ik wil weer terug naar mijn moeder' en vraagt zich meteen af:. ‘Zou ze nog leven? ‘Als ik naar de hemel ga mam, zie ik haar vast en dan kunnen we met elkaar praten'.
Gezien het niveau van mijn zoon, denk ik niet dat hij zich bewust iets aan zal doen. Ik maak mij meer zorgen over zijn verwardheid; soms weet hij niet waar hij is; verdwijnt zomaar. Even een moment van onoplettenheid; een woede aanval; een paniekactie. Een ongeluk is zomaar gebeurd. 


 Overlijden moeder.
Vrij onverwacht overlijdt een adoptiemoeder. Haar zoon is in het buitenland en komt te laat terug om afscheid te nemen. De zoon was op zoek naar zijn biologische ouders en heeft hen gevonden. Zijn moeder heeft hem te kennen gegeven niet welkom te zijn; zijn vader reageerde positief, maar kan een vervolgcontact niet goed aan. De rouwprocessen die ontstaan door het overlijden van zijn adoptiemoeder en de afwijzing van zijn moeder, zijn groot. Er is sprake van meerdere verliezen in vrij korte tijd. Het overlijden van een goede vriendin leek pas de doorslag te geven. Er was gedurende een lange periode sprake van doodswensen. De zin niet meer te zien om door te gaan met leven. ‘Iedereen van wie hij hield, ging dood en zijn moeder wilde hem niet'. Hij begon alcohol te gebruiken: te veel. Raakte aan de drugs: gelukkig beperkt. Haalde stunts uit, reed te hard in zijn auto, ook met alcohol. Vertelde min of meer trots over zijn experimenten. Een vriend zag dit gebeuren en heeft zijn signalen serieus genomen. Hij heeft hem weten te stimuleren naar een therapeut te gaan en na verloop van jaren en met behulp van therapie is hij deze rouwprocessen te boven gekomen. De wens om te leven is er weer.

 
 .. "Mam ik stond al bij een brug en wilde op de weg springen. Ik ben ook een keer het water ingelopen, waar de boten liggen. Het water was erg koud en toen ben ik maar op een bankje gaan zitten en heb over het water gekeken"...


 Noodsignalen.
Ons kind is diep ongelukkig. Dat blijkt uit alles. Wij hebben hem toevertrouwd aan de zorg en hij woont dus niet meer bij ons. Dat kan ook niet meer, ook al zouden we dat nog zo graag willen.

Hij verwaarloost zich; zelfzorg ontbreekt en bovenal mijdt hij het contact met ons. Hij haalt de vreemdste dingen uit; steekt zomaar de weg over zonder uit te kijken, terwijl hij altijd zo voorzichtig was; staat bij viaducten; gaat met vreemden mee; voelt zich vaak achtervolgt; is doodsbang en spreekt  oudere manover de dood. Hij houdt zich op bij hangplekken; vindt verkeerde vrienden die misbruik van hem maken;  hem voor de gek houden;  krijgt drugs en  alcohol. 
Hij verbleef aanvankelijk nog in  zijn kamer, welke snel veranderde in een hol. Een hol, waarin hij probeert zijn eigen veiligheid te creeeren. Een veiligheid die hij niet zal vinden, omdat zijn omgeving niet veilig genoeg is. Een omgeving die hij meer en meer ontloopt. Hij komt niet meer in zijn kamer. Hij is bang om opgesloten te worden. Hij slaapt nu overal en niemand weet waar. We hebben de signalen, die hij afgeeft herkend en gemeld. Men luistert niet. Mogelijk worden deze niet gezien of herkend, daarvoor moet je hem goed kennen. Men ontwikkelt een eigen visie. We vrezen een ongeluk. Iedere sirene die we horen, doet ons opschrikken....


 Verbaasd kijkt hij de hulpverleners aan die hem opvingen nadat hij door omstanders die op het perron stonden te wachten, opgeroepen was. 'Ik wil alleen maar van het muurtje springen' ...

 



Documentatie

 Dood en sterven in het leven van mensen met een verstandelijke beperking.
E. Bosch.
ISBN 90 244 1364 8/ Nelissen/ 1996

Korte en lange termijn van verlies van een ouder.
H. Kooiker
dare.uva.nl/document/8212 / 2004

Hechting en zelfbeschadiging.
M. van Gael
‘Congres een mespunt compassie', Amsterdam/ 2004
SWP

zelfverwondendZelfverwondend gedrag aan banden.
Een praktische handreiking aan gedragsdeskundigen bij beeldvorming, interventie en evaluatie om met elkaar in gesprek te gaan.
ISBN 978-90-807684-0-6
Te bestellen via: CCE

De oorzaken en betekenis van zelfbeschadigend gedrag.
S. Boon
SWP

Zelfverwonding bij mensen met een verstandelijke beperking.
J. Mulder en R. Smit.
Stichting Ipse/ 2006

 Zelfverwonding als boodschap. Beeldvorming en behandeling van zelfverwondend gedrag bij personen met een mentale handicapH. Wouters en  J. Van Driessche (Red.)
ISBN: 9789044111484/Garant

Verlies door suicide: werkboek voor nabestaanden.
prof. dr. M.P. Peppelenbosch
Rijksuniversiteit Groningen/  2005

 De draad kwijt! Jongeren doorbreken taboe suicide.
R. Tulkens
ISBN 978 90 6665 8486 /SWP/ 2007

 's Nachts lijkt alles groter. Ervaringsverhalen van mensen met suïcidale gedachten.
R.Tulkens.
ISBN 978 90 6665 5287 / SWP/ 2004

 Zelfverwonding.
Laurence Claes en Walter Vandereijken
ISBN 978 90 209 6984 9/ Uitgeverij Lannoo/ 2007

 Zelfbeschadiging.
S. Levenskron
ISBN 9066657421/ SWP

 Omgaan met zelfbeschadiging en suicidaal gedrag.
Suzanne de Klerk, Anne van Giezen, Arnold van Emmerink
ISBN 978 90 31 3833 44/Bohn en Stafflue van Loghum/2010

Depressie en sociale angst gerelateerd aan emotionele verwaarlozing als kind. (The specificity of childhood adversities and negative life events across the life span to anxiety and depressive disorders)
Philip Spinhoven, Ph.D.; Bernet Elzinga, Ph.D.; Jacqueline Hovens, M.D.; Karin Roelofs, Ph.D.; Frans Zitman, Ph.D.; Patricia van Oppen, Ph.D.; en Brenda Penninx, Ph.D./ 2010
www.adoc.nl

 

hoe krijg ik gripNieuw
Hoe krijg ik grip op zelfbeschadiging?

Meer inzicht door opdrachten en oefeningen 
Lawrence E. Shapiro
ISBN: 9789085606734/ SWP/ 2016

 

 


Artikelen


Enkele sites